مقاله تعهد درون‌قاعده‌اي خواجه نصير در عكس نقيض و معضل نقض طرفين مقاله‌اي است كه اخيرا در نشريه زير منتشر شده است:

متافيزيك (مجله علمی ـ پژوهشی) دانشكده ادبيات و علوم انساني - دانشگاه اصفهان دورة جديد، شماره 5 و 6، بهار و تابستان 1389، ص 68-57

 چكيده:

بسياري از قواعد منطق قديم نيازمند وجود موضوع هستند و اين وجود موضوع را مي‌توان يا در ساختار گزاره‌ها (محصورات چهارگانه) وارد كرد يا به عنوان مقدمه‌اي اضافي، جزئي از قواعد دانست. اين دو رهيافت را «تعهد درون‌گزاره‌اي» و «تعهد درون‌قاعده‌اي» مي‌ناميم. نخستين كساني كه به تعهد درون‌قاعده‌اي تصريح كرده‌اند، ابن‌سينا در قاعده نقض محمول و خواجه نصير در قاعده عكس نقيض هستند. خواجه نصير، به وجود موضوع نه تنها در مقدمات، بلكه در نتايج نيز متعهد گشته و در بيان احكام قاعده عكس نقيض، وجود موضوع اصل و عكس را با هم شرط كرده است. در دوران معاصر، مظفر قاعده‌اي به نام «نقض طرفين» (و نيز «نقض موضوع») به مجموعه قواعد منطق افزوده است كه هيچ يك از تعهدهاي درون‌گزاره‌اي و درون‌قاعده‌اي سينایي و خواجوي را ياراي اعتباربخشي به آن نيست. بنا به بحث‌هايي كه در مقاله انجام مي‌شود، نشان مي‌دهيم كه به هيچ وجه ديگر نمي‌توان از اين قاعده دفاع كرد.

 واژه‌هاي كليدي:

تعهد وجودي، تعهد درون‌گزاره‌اي، تعهد درون‌قاعده‌اي، نقض محمول، نقض طرفين، عكس نقيض

مقالات مرتبط:

سخنراني‌هاي مرتبط: